راه رستگاري

مقدمه

بیان مسأله

اهداف تحقیق

پرسشهای تحقیقاتی

تعریف مفاهیم و اصطلاحات

مقدمه :

تعلیم و تربیت در همه جوامع برآن است تا انسان را به کمال و سعادت برساند؛ در این راستا قطعاَ تعلیم و تربیت اسلامی که برآمده از آموزه های مکتب کامل و جامع اسلام است بهترین نوع و سبک تعلیم و تربیت در رساندن انسان به بلندای کمال و سعدت است. همانطور که مشخص است روش های مختلفی برای تعیلم و تربیت توسط اندیشمندان این عرصه   ارائه شده که روش الگوگیری یکی از بهترین روش های تعیلم و تربیت است . این روش زمانی به بهترین شکل خود دست می یابد که که الگوهای مناسب و کمال یافته ای به فراگیران  تعلیم و تربیت ارائه شود و در غیر این صورت نتنها نتیجه مثبتی از این روش حاصل نمی شود بلکه همچون جوامع غربی شاهد فروپاشی اخلاقی و تربیتی جامعه خواهیم شد. از این رو است که این امر ضروری می نمایاند تا پژوهشگران تعلیم و تربیت با پژوهش در حوزه های مختلف تربیتی به شناسایی الگوهای مناسب  اقدام کنند و ایشان را به عنوان الگو در اختیار فراگیران تعیلم و تربیت قرار دهند . بر همین اساس نگارنده بر این باور است تعلیم و تربیت اسلامی که حاصل مکتب کامل و جامع اسلام است در این زمینه فعال بوده و بهترین و کاملترین الگو را در اختیار مسلمانان قرار داده است .قرآن کریم ، پیامبر اکرم (ص) را به عنوان نیکوترین الگو برای بشریت و سیره ی او را بهترین راه سعادت بخش معرفی کرده است: « لَقَد کانَ لَکُم فِی رَسُول الله اُسوَة حَسَنَة ... » (احزاب/21)؛  « مطمئناً برای شما در [رفتار و گفتار ] رسول خدا (ص ) سرمشق نیکو [ و کاملی ] می باشد .»

از یک سو پیامبر اسلام تنها پیامبری است که تاریخی مدون و منسجمی داشته و  تاریخ نویسان کوچکترین حرکات ایشان را نیز به ثبت رسانده اند و از سوی دیگر از همان گاه که قرآن کریم مسلمانان را به اسوه گیری از پیامبر اکرم (ص) فرا خواند ، فکر نقل و تدوین روایات مربوط به سیره نبوی (ص) در مسلمانان پدیدار گشت . علی ایّ حال با توجه به مطالب مذکور و اهمیت موضوع بر آن شدیم تا با انتخاب موضوع « سیره نبوی (ص)، الگوی برتر قرآنی در تعلیم و تربیت اسلامی » و با استفاده از منابع متعدّد و معتبر، به تبیین و تشریح زندگانی آن حضرت(ص)  پرداخته و محقق با انجام این مجموعه ، امیدوار است گامی در راستای آشنا نمودن سایرین با سیره خاتم النبیین (ص) و الگودهی مناسب برای فراگیران تعلیم و تربیت بردارشته شود. (ان شاء الله)

بیان مسأله :

امروزه در حوزه تعلیم و تربیت، جوامع مسلمان دچار مشکلاتی هستند ، همواره این سؤال در ذهن محقق بوده است که این مشکلات ناشی از چیست ؟ و چه راهکارهایی برای حل آن در دست است ؟ الگوی برتر تربیتی از نظر قرآن کریم کیست ؟ و قرآن چرا کارهایی را برای برون رفت این دغدغه موجب گشت تا نگارنده پس از تحقیقات اولیه به این مهم دست یابد که از علل مهم پدیدار شدن این مشکلات ، دوری از سیره ی نبوی است لذا به نظر محقق ضروری به نظر می رسد به منظور بازگشت و الگوگیری از سیره ی پیامبر اعظم (ص) و نیز جهت دستیابی به الگوی مناسب برای تعلیم و تربیت مسلمین تحقیقِ در خورِ نیاز جوامع مسلمان انجام شود . لذا محقق بر آن است تا در پروژه تحقیقاتی    پیش رو با توجه به آیات قرآن کریم و نیز روایات به سیره ی نبوی در قالب چهار بخش که در فصل چهارم این پروژه آمده است بپردازد . امید که راهگشا واقع شود .

 (ان شاء الله )  

 اهداف تحقیق :

1ـ شناخت الگوی برتر قرآنی برای بشر به عنوان الگوی برتر تعلیم و تربیتی یدر طول تاریخ .

2ـ شناخت سیره ی نبوی از منظر آیات و روایات در جهت معرفی نبی مکرم اسلام(ص)  به به عنوان الگوی برتر تعلیم وتربیت اسلامی

3ـ آشنایی با سیره ی فردی و خانوادگی پیامبر گرامی اسلام (ص) و ارائه الگوی برتر فردی و خانوادگی در تعیم و تربیت اسلامی .

4ـ آشنایی با سیره ی پیامبر گرامی اسلام (ص) درعصر بعثت .

5ـ بیان علل ماندگاری سیره ی نبوی به عنوان الگوی برتر تعلیم و تربیت در طول تاریخ .

.

پرسشهای تحقیقاتی :

در این پروژه تحقیقاتی سعی شده است به پرسشهای ذیل پاسخ داده شود :

1ـ الگوی برتر برای تعیلم و تربیت اسلامی از منظر قرآن کریم و روایات کیست ؟

2ـ سیره ی نبوی در قرآن چگونه بیان شده است ؟

3ـ سیره ی فردی پیامبرگرامی اسلام(ص) به عنوان الگوب برتر تعلیم و تربیت اسلامی  از دیدگاه آیات و روایات چگونه است ؟

4ـ سیره ی خانوادگی پیامبر گرامی اسلام (ص) به عنوان الگوی برتر تعلیم و تربیت اسلامی از دیدگاه آیات و روایات چگونه است ؟

5ـ سیره ی پیامبر گرامی اسلام (ص) به عنوان الگوی برتر تعلیم و تربیت اسلامی در عصر بعثت به چه شکل بوده است ؟

6 ـ علل ماندگاری سیره ی نبوی به  عنوان الگوی برتر تعلیم و تربیت  اسلامی در طول تاریخ چه بوده است ؟

تعریف مفاهیم و اصطلاحات :

الگو و اسوه :

  الف : الگو مفهوم گسترده و وسیعی دارد که هم در علوم تربیتی و هم در علوم اجتماعی و نیز در روان شناسی کاربرد فراوان دارد. الگو به معنای مدل، گونه و هنجار از آن بر می آید و هیچ کدام معنای کامل آن را نمی دهد. الگو چیزی است شکل گرفته در یک گروه اجتماعی ، به این منظور که بعنوان مدل یا راهنمای عمل در رفتارهای اجتماعی به کار آید. الگوها آن شیوه های زندگی هستند که از صوری فرهنگی منشاء می گیرند. افراد به هنگام عمل به طور طبیعی با این الگوها سرکار دارند و اعمال شان با آنها تطابق می یابد ؛ علی اکبر دهخدا الگو را چنین معنا کرده است: « مدل ، سرمشق ، قدوه ، مثال ، نمونه» (علی اکبر دهخدا ، بغت نامه دهخدا ، ( تهران : مؤسسه انتشارات  و چاپ دانشگاه تهران ، چاپ اول ، پاییز 1372 ) ، ج 2 ، ص 2779)

 ب: (اسوه) : هر چند واژه اسوه در اصل معنای مصدری دارد؛ اما کاربرد کنونی آن بیشتر به عنوان اسمی یا وصفی است نه مصدری. البته لغت نامه هایی هم چون لسان العرب بر معنای وصفی آن هم صحه گذاشته است. راغب در مفرداتش در معنای «اسوه» می نویسد: «أسا ، الأسوه و لاسوه همانند قُدوه و قِدوه در جایی به کار می رود که انسان در نیکی وبدی ازدیگری تبعیت وپیروی می کند چه درشادمانی یا زیادمندی » (راغب اصفهانی ، مفردات فی غریب القرآن ، ترجمه ی سید غلامرضا خسروی حسینی ، به تصحیح بیوک چیت چیان تهران ، انتشارات حیدری ، چاپ سوم ، زمستان 1383 ، ج 1 ، ص 274)

 نکته ای قابل ذکر در این خصوص این است که واژگان «الگو» و« اسوه» هر چند استعمال فراوان در متون کتبی و محاورات روز مره دارند؛ ولی تنها واژگان نیستند و در این خصوص واژگانی همچون مدل ،سر مشق ،مثال ، قهرمان ، قدوه ، مراد ، پیر طریقت ، شیخ و پیر میخانه نیز کاربرد فراوان دارند که بعضاً در زبان های خاص و حلقات ویژه بکار می روند. به هرحال وجه مشترک همه ی واژگان از این دست ، همان رهنمون بودن و خط دهی انسان ها در راستای حرکت به سمت و سوی مشخص است. از جانب دیگر وجود مترادف و معادل این واژگان در سایر زبان ها و فرهنگ ها حکایت از آن دارد که انسانها طبیعتاً تقلیدگر بوده و در شکل دهی رفتار و سلوک شان ، شخص یا اشخاصی را مقتدی ، الگو و اسوه قرار داده و مدل رفتاری آنان را سرمشق خویش ساخته اند. چنانچه امروزه هم الگو سازی در زمینه های گوناگون مطمع نظر آنانی است که  در صدد معرفی و بعضاً تحمیل فرهنگ و باورشان بر سایر ملل هستند. دین اسلام که منطبق با سرشت آدمی سازگار و احکام و آموزه هایش در جهت به کمال رساندن فطرت انسان زیور صدور یافته اند ، به این نیاز فطری آدمی توجه کافی مبذول داشته است. www.tebyan.net/weblog) )

سیره :

« سیره یا سیرت در لغت به معنای طریقه، روش، سنّت، مذهب، خو، عادت، خُلق، ترتیب و انتظام است.» (محمّد معین، فرهنگ فارسی، امیر کبیر، تهران، چ 7، 1364ش)

« سیره در اصطلاح به تاریخ جنگها و غزوات رسول خدا (ص) ، نحوه و شیوه سلوک و رفتار و سبک و متد و اخلاقیات آن حضرت در عرصه های گوناگون حیات فردی، اجتماعی، سیاسی و عبادی است . » (رسول جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1371ش)